เปิดประวัติพิซซ่า รากฐานที่เก่าแก่กว่าเนเปิลส์ที่คุณอาจไม่เคยรู้

หากพูดถึงจุดกำเนิดของพิซซ่า หลายคนคงนึกถึงเมืองเนเปิลส์ ประเทศอิตาลี แต่เรื่องราวของอาหารจานนี้มีรากฐานที่หยั่งลึกไปไกลกว่าแผ่นแป้งหน้ากรีนของเนเปิลส์เสียอีก

รากฐานของพิซซ่าเริ่มต้นจาก แผ่นแป้งเรียบ (Flatbread) ซึ่งเป็นอาหารพื้นฐานของมนุษยชาติมาอย่างยาวนาน หากนิยามพิซซ่าว่าเป็น “แป้งแผ่นที่ใส่หน้า” รากฐานของมันอาจเก่าแก่มนุษย์รู้จักทำขนมปังเสียอีก ตั้งแต่ยุคหินใหม่ มนุษย์เริ่มทดลองทำแป้งแผ่นจากธัญพืชป่า และอาจมีการนำส่วนผสมอื่นๆ มาเพิ่มรสชาติ ซึ่งนี่อาจเป็นจุดกำเนิดของอาหารที่เราเรียกกันในทุกวันนี้

เมื่อมองย้อนไปในยุคโบราณ อารยธรรมต่างๆ ทั่วลุ่มน้ำเมดิเตอร์เรเนียนต่างก็มีแผ่นแป้งในแบบฉบับของตัวเอง:

• ชาวอียิปต์: หลักฐานทางโบราณคดีบ่งชี้ถึงการมีอยู่ของแผ่นแป้งในอียิปต์เมื่อ 2,200 ปีก่อนคริสตกาล ซึ่งบางครั้งก็มีการโรยหน้าด้วยส่วนผสมที่เรียกว่า “ดุกกา” (dukka) และในยุคที่ 7 ก่อนคริสตกาล มีบันทึกว่าทหารมักกินขนมปังนวดเป็นอาหารหลัก
• ชาวกรีกโบราณ: มีอาหารที่เรียกว่า “พลาคูส” (Plakous) ซึ่งเป็นแป้งแผ่นที่ราดหน้าด้วยชีส หัวหอม และกระเทียม อันเป็นที่มาของรสชาติที่เราคุ้นเคย นอกจากนี้ยังมีคำว่า “มาซา” (Maza) ใช้เรียกพิซซ่าในยุคแรกเริ่ม โดยเชื่อกันว่าชาวกรีกอาจเป็นผู้นำแผ่นแป้งชนิดนี้ไปยังอิตาลีตอนใต้เมื่อพวกเขาตั้งอาณานิคมในแถบนี้ระหว่างศตวรรษที่ 8 ถึง 5 ก่อนคริสตกาล
• ชาวเปอร์เซีย: หลักฐานจาก 500 ปีก่อนคริสตกาล บันทึกว่าทหารเปอร์เซียใช้โล่ของตนอบแผ่นแป้งและโรยหน้าด้วยชีสและอินทผลัม
• ชาวโรมันโบราณ: มีอาหารที่เรียกว่า “พานิส โฟคาเชียส” (Panis Focacius) ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของโฟกัชชาในปัจจุบัน และยังมีหลักฐานจากเมืองปอมเปอีที่ถูกเถ้าภูเขาไฟวิสุเวียสกลบในปี ค.ศ. 79 เผยให้เห็นแผ่นแป้งที่ถูกแบ่งเป็น 8 ชิ้นเสมอกัน คล้ายกับพิซซ่าทุกวันนี้ รวมถึงร้านขายแผ่นแป้งริมถนนและอุปกรณ์การทำ

นอกจากนี้การกล่าวถึงในเชิงวรรณกรรมที่สำคัญที่สุดปรากฏในมหากาพย์ Aeneid ของกวีเวอร์จิลเมื่อ 19 ปีก่อนคริสตกาล บรรยายถึงการที่อีเนียสและเหล่าทหารของเขานั่งรับประทานอาหารใต้ต้นไม้ โดยใช้ “แผ่นเค้กข้าวสาลีบางเป็นจานรอง” สำหรับอาหารของพวกเขา โรยหน้าด้วยเห็ดและสมุนไพร แล้วเคี้ยวกินทั้งแผ่น นำไปสู่คำพูดของอัสคาเนียส บุตรชายของอีเนียสที่ว่า “ดูสิ เรากินจานของเราหมดเกลี้ยง!”

รากศัพท์ของคำว่า “Pizza” ก็มีประวัติที่น่าสนใจไม่แพ้กัน เชื่อกันว่าคำนี้มีรากศัพท์จากภาษาละตินว่า “pinsa” ซึ่งเป็นรูปกริยาของ “pinsere” ที่แปลว่า “บด” หรือ “ตำ” หรืออาจมาจากคำในภาษา Lombardic (ภาษาของชนเผ่าดั้งเดิม) ที่แปลว่า “แผ่นแป้ง” อย่างไรก็ตาม การปรากฏของคำว่า “pizza” เป็นลายลักษณ์อักษรครั้งแรกนั้นพบในเอกสารจากเมืองกาเอตา (Gaeta) ทางตอนใต้ของอิตาลีในปี ค.ศ. 997

แม้จะมีวิวัฒนาการยาวนานนับพันปี แต่จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้พิซซ่าอย่างที่เรารู้จักในทุกวันนี้เกิดขึ้นที่เมืองเนเปิลส์ ในช่วงศตวรรษที่ 16 เมื่อมะเขือเทศถูกนำเข้ามาจากทวีปอเมริกา และชาวเนเปิลส์ผู้กล้าหาญได้นำมันมาใช้เป็นหน้าแป้ง แต่เรื่องราวของพิซซ่าสมัยใหม่คืออีกบทหนึ่งที่รอการเล่าต่อไป

การเดินทางของพิซซ่ามีรากฐานทางประวัติศาสตร์ที่ลึกซึ้ง เริ่มต้นจากแผ่นแป้งเรียบง่ายของอารยธรรมโบราณในอียิปต์ กรีก และโรม ก่อนจะถูกพัฒนาและปรับเปลี่ยนจนกลายมาเป็นอาหารยอดนิยมระดับโลกในทุกวันนี้