ใครเป็นผู้คิดค้นพิซซ่า? ตำนาน ข้อเท็จจริง และวิวัฒนาการที่แท้จริงของอาหารจานโปรดของโลก

หากถามใครว่า “ใครเป็นผู้คิดค้นพิซซ่า” คำตอบที่ได้คงหนีไม่พ้น “ชาวอิตาเลียน” และชื่อของ ราฟฟาเอเล เอสโปซิโต (Raffaele Esposito) พ่อครัวพิซซ่าชื่อดังชาวเนเปิลส์ ผู้ซึ่งในปี ค.ศ. 1889 ได้ถวายพิซซ่าหน้าชีสมอสซาเรลลา มะเขือเทศ และใบโหระพา แก่พระราชินีมาร์เกอริตาแห่งอิตาลี

แต่เรื่องราวที่แท้จริงนั้นซับซ้อนกว่านั้นมาก เพราะพิซซ่าไม่ได้ถูก “คิดค้น” โดยใครคนใดคนหนึ่งในวันใดวันหนึ่ง หากแต่เป็นผลผลิตของวิวัฒนาการทางอาหารที่ยาวนานนับพันปี

ราฟฟาเอเล เอสโปซิโต กับตำนานพระราชินีมาร์เกอริตา

เรื่องราวที่ถูกเล่าขานและกลายเป็นตำนานของ “ผู้คิดค้นพิซซ่า” มีใจความว่า ในปี ค.ศ. 1889 พระเจ้าอุมแบร์โตที่ 1 และพระราชินีมาร์เกอริตาแห่งซาวอย เสด็จเยือนเมืองเนเปิลส์ พระราชินีทรงเบื่ออาหารฝรั่งเศสที่ซับซ้อนซึ่งเสิร์ฟในพระราชวัง จึงทรงเรียก ราฟฟาเอเล เอสโปซิโต พ่อครัวจากร้าน Pizzeria Brandi มาเตรียมอาหารท้องถิ่น

เอสโปซิโตจึงทำพิซซ่าขึ้น 3 แบบ ได้แก่:

• พิซซ่าหน้ากระเทียมน้ำมัน
• พิซซ่าหน้าปลากะตัก (หรือปลาเล็ก)
• พิซซ่าที่มีส่วนผสมของ มะเขือเทศสีแดง มอสซาเรลลาสีขาว และ ใบโหระพาสีเขียว ซึ่งเป็นสีของธงชาติอิตาลี

พระราชินีทรงโปรดปรานพิซซ่าแบบที่สามมากที่สุด เอสโปซิโตจึงตั้งชื่อมันว่า “พิซซ่ามาร์เกอริตา” เพื่อเป็นเกียรติแก่พระองค์ เรื่องราวนี้ได้ยกระดับพิซซ่าจากอาหารของคนยากจนขึ้นมาสู่อาหารประจำชาติ

ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจ: พิซซ่ามีอยู่ก่อนพระราชินีแล้ว

อย่างไรก็ตาม แม้ตำนานจะถูกเล่าขานซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่ พิซซ่ามาร์เกอริตามีอยู่ก่อนการเสด็จเยือนของพระราชินี หลักฐานทางประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่าพ่อครัวในเนเปิลส์ทำพิซซ่าหน้าสามสีนี้มานานแล้ว

หนังสือที่ตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 1866 บรรยายถึงพิซซ่าที่มีส่วนผสมของใบโหระพา มะเขือเทศ และมอสซาเรลลา ซึ่งเป็นสูตรเดียวกับมาร์เกอริตา นอกจากนี้ในปี ค.ศ. 1849 มีบันทึกว่ามีการใส่ส่วนผสมเหล่านี้ลงบนพิซซ่าแล้ว

ที่สำคัญกว่านั้นคือ จดหมายขอบคุณจากพระราชินีที่ถูกนำมาแสดงเป็นหลักฐาน ถูกเปิดโปงว่าเป็นของปลอม นักประวัติศาสตร์พบว่าลายเซ็นไม่ตรงกับของราชสำนัก และจดหมายถูกสร้างขึ้นในช่วงทศวรรษที่ 1930-1940 อาจเพื่อการประชาสัมพันธ์ร้านในช่วงที่ธุรกิจตกต่ำ

ดังนั้น เอสโปซิโตอาจไม่ได้เป็นผู้คิดค้นพิซซ่า แต่เขาเป็นผู้ตั้งชื่อและทำให้เป็นที่รู้จักโดยใช้ชื่อของพระราชินี

วิวัฒนาการอันยาวนาน: รากฐานของพิซซ่า

ถ้าพิซซ่าไม่ได้ถูกคิดค้นโดยใครคนใดคนหนึ่ง แล้วมันเกิดขึ้นได้อย่างไร? คำตอบคือ วิวัฒนาการ

รากฐานของพิซซ่าคือแผ่นแป้ง ซึ่งเป็นอาหารที่เก่าแก่ที่สุดของมนุษย์ หลักฐานทางโบราณคดีชี้ว่าเมื่อกว่า 7,000 ปีก่อน มีการอบขนมปังในแคว้นซาร์ดิเนีย ในอียิปต์เมื่อ 2,200 ปีก่อนคริสตกาล มีการนำส่วนผสมอย่าง “ดุกกา” มาวางบนแผ่นแป้ง

อารยธรรมโบราณต่างๆ ทั่วเมดิเตอร์เรเนียนต่างมีอาหารลักษณะคล้ายกัน ในมหากาพย์ Aeneid ของเวอร์จิลเมื่อ 19 ปีก่อนคริสตกาล มีการกล่าวถึงทหารที่ใช้แผ่นแป้งเป็นจานรองอาหาร และเคี้ยวกินทั้งแผ่น ในกรุงโรมโบราณ มีอาหารที่เรียกว่า “พานิส โฟคาเชียส” ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของโฟกัชชา และในเมืองปอมเปอีที่ถูกฝังในปี ค.ศ. 79 มีการค้นพบแผ่นแป้งที่ถูกแบ่งเป็น 8 ชิ้นเสมอกัน

เนเปิลส์ในศตวรรษที่ 18: จุดกำเนิดของพิซซ่าสมัยใหม่

องค์ประกอบสำคัญที่ทำให้แผ่นแป้งกลายเป็นพิซซ่าสมัยใหม่คือ มะเขือเทศ ซึ่งถูกนำเข้ามายังยุโรปจากทวีปอเมริกาในศตวรรษที่ 16 ในช่วงแรกถูกมองว่าเป็นพิษ และใช้เป็นอาหารของคนจน

เนเปิลส์ในศตวรรษที่ 18 เป็นเมืองที่มีประชากรแออัดและยากจนข้นแค้น ชาวเมืองชั้นล่างต้องการอาหารที่ราคาถูกและกินง่าย พวกเขาจึงนำแผ่นแป้งมาวางหน้าและอบในเตาอบ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของพิซซ่าในรูปแบบที่เราคุ้นเคย คำว่า “พิซซ่า” ถูกบันทึกครั้งแรกในปี ค.ศ. 997 ในเมืองกาเอตา และร้านพิซซ่าแห่งแรกเปิดในปี ค.ศ. 1830

บทสรุป

พิซซ่าไม่มีผู้คิดค้นคนเดียว มันเป็นอาหารที่วิวัฒนาการขึ้นมาหลายพันปี ตั้งแต่แผ่นแป้งของชาวอียิปต์และกรีกโบราณ มาจนถึงการนำมะเขือเทศจากโลกใหม่มาใช้ และการปรับเปลี่ยนให้เป็นอาหารของคนยากจนในเนเปิลส์

ราฟฟาเอเล เอสโปซิโต และพระราชินีมาร์เกอริตา มีส่วนสำคัญในการทำให้พิซซ่าเป็นที่รู้จักและยกระดับสถานะขึ้นมา แต่พวกเขาไม่ได้เป็นผู้คิดค้นมัน พิซซ่าเป็นผลงานสร้างสรรค์ของชาวเนเปิลส์ และมรดกทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติที่ยังคงพัฒนาต่อไปจนถึงทุกวันนี้