พิซซ่าไม่ใช่ของอิตาลีตั้งแต่แรก? เปิดประวัติศาสตร์พิซซ่าที่คุณอาจไม่เคยรู้

พิซซ่าคืออาหารที่ผู้คนนับล้านรัก แต่เรื่องราวที่เราคุ้นเคยกันดี กำเนิดในเนเปิลส์, ราชินีมาร์เกอริตา, ชีส มะเขือเทศ และใบโหระพาสีธงชาติอิตาลี เป็นเพียงแค่ บทหนึ่ง ของประวัติศาสตร์ที่ยาวนานกว่าที่คิด

บทความนี้จะชวนคุณย้อนเวลากลับไปไกลกว่าเดิม ตั้งแต่มนุษย์ยุคแรกเริ่มกินแป้งแผ่น ไปจนถึงช่วงเวลาที่พิซซ่ากลายเป็นอาหารจานด่วนระดับโลก เพื่อให้เห็นว่าพิซซ่าไม่ได้เป็น “ของอิตาลี” มาตั้งแต่ต้น และการเดินทางของมันก็เต็มไปด้วยเรื่องราวที่น่าทึ่ง

ยุคก่อนประวัติศาสตร์ของพิซซ่า: เมื่อแป้งแผ่นคือจานที่กินได้

ถ้าเรานิยามพิซซ่าว่าเป็น “แป้งแผ่นที่ใส่หน้า” รากฐานของมันอาจเก่าแก่มนุษย์รู้จักทำขนมปังเสียอีก

หลักฐานทางโบราณคดีชี้ว่าเมื่อ 2,200 ปีก่อนคริสตกาล ชาวอียิปต์โบราณมีแป้งแผ่นที่บางครั้งก็โรยหน้าด้วยส่วนผสมที่เรียกว่า “ดุกกา” ก่อนหน้านั้นในยุคหินใหม่ มนุษย์อาจเริ่มทดลองทำแป้งแผ่นจากธัญพืชป่า และนี่อาจเป็นจุดกำเนิดของอาหารที่เราเรียกกันในทุกวันนี้

การกล่าวถึงในวรรณกรรมที่เก่าแก่ที่สุดปรากฏในมหากาพย์ Aeneid ของกวีเวอร์จิลเมื่อ 19 ปีก่อนคริสตกาล ทหารของอีเนียสนั่งกินอาหารใต้ต้นไม้โดยใช้ “แผ่นเค้กข้าวสาลีบางเป็นจานรอง” พวกเขาโรยหน้าด้วยเห็ดและสมุนไพรที่หาได้ในป่า แล้วเคี้ยวกินทั้งแผ่น ไม่เว้นแม้แต่ “จาน” บุตรชายของอีเนียสอุทานว่า “ดูสิ เรากินจานของเราหมดเกลี้ยง!”

หลักฐานทางโบราณคดีจากเมืองปอมเปอีที่ถูกเถ้าภูเขาไฟวิสุเวียสกลบในปี ค.ศ. 79 ก็เผยให้เห็นแผ่นแป้งที่ถูกแบ่งเป็น 8 ชิ้นเสมอกัน คล้ายกับพิซซ่าทุกวันนี้ ซึ่งยืนยันว่าแนวคิดของ “แป้งแผ่นใส่หน้า” มีอยู่จริงในโลกยุคโบราณ

เนเปิลส์: เมืองที่เปลี่ยนแป้งแผ่นให้เป็นพิซซ่า

เมืองเนเปิลส์ในช่วงปลายศตวรรษที่ 18 คือจุดที่พิซซ่าอย่างที่เรารู้จักได้ถือกำเนิดขึ้น

เนเปิลส์ในยุคนั้นกำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว ประชากรเพิ่มจาก 200,000 คนในปี 1700 เป็น 399,000 คนในปี 1748 เศรษฐกิจไม่สามารถตามทัน ทำให้คนยากจนจำนวนมากต้องดิ้นรนหาเลี้ยงชีพ

กลุ่มคนที่ยากจนที่สุดคือ “แลซซาโรนี” (Lazzaroni) ซึ่งหาเลี้ยงชีพด้วยการเป็นกรรมกรหรือคนส่งของ พวกเขาต้องการอาหารที่ ราคาถูก และ กินได้ง่าย เพราะต้องเร่งรีบหางาน พิซซ่าตอบโจทย์นี้ได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ในยุคนั้นพิซซ่าไม่ได้ขายในร้านค้า แต่โดยพ่อค้าริมถนนที่แบกกล่องขนาดใหญ่และหั่นพิซซ่าตามงบประมาณหรือความอยากอาหารของลูกค้า พิซซ่าในยุคแรกใช้ส่วนผสมง่ายๆ ราคาถูก และหาได้ทั่วไป เช่น กระเทียม น้ำมันหมู ชีสจากนมม้า ปลาตัวเล็ก ใบโหระพา และมะเขือเทศที่เพิ่งถูกนำเข้ามาจากทวีปอเมริกา

ด้วยเหตุนี้ พิซซ่าจึงถูกดูถูกจากชนชั้นสูงและนักเขียนอาหาร ซามูเอล มอร์ส ผู้ประดิษฐ์โทรเลข เคยบรรยายพิซซ่าในปี 1831 ว่าเป็น “เค้กที่น่ารังเกียจที่สุด”

ราชินีมาร์เกอริตา: จุดเปลี่ยนที่ทำให้พิซซ่าเป็นที่ยอมรับ

จนกระทั่งอิตาลีรวมชาติเป็นหนึ่งเดียว ในปี 1889 พระเจ้าอุมแบร์โตที่ 1 และพระราชินีมาร์เกอริตาเสด็จเยือนเนเปิลส์ รา ฟฟาเอเล เอสโปซิโต (Raffaele Esposito) พิซซ่าเมกเกอร์ชื่อดังจากร้าน Pizzeria Brandi ถูกเรียกตัวให้ทำอาหารพื้นเมืองของเนเปิลส์ถวาย

Esposito ทำพิซซ่าออกมา 3 แบบ แบบสุดท้ายที่ทำจาก มะเขือเทศ (สีแดง), มอสซาเรลลา (สีขาว), และ ใบโหระพา (สีเขียว) ถูกใจพระราชินีมาก เพราะเป็นตัวแทนของสีธงชาติอิตาลี พิซซ่านี้ถูกตั้งชื่อว่า “พิซซ่ามาร์เกอริตา” เพื่อเป็นเกียรติแก่พระองค์

การยอมรับของพระราชินีเปลี่ยนสถานะของพิซซ่าไปตลอดกาล จากอาหารของคนจนกลายเป็นอาหารที่ราชวงศ์รับประทานได้ และเปลี่ยนให้พิซซ่าเป็น อาหารประจำชาติอิตาลี อย่างแท้จริง

พิซซ่าข้ามมหาสมุทร: จากแผงลอยนิวยอร์กสู่การเป็นอาหารระดับโลก

แม้จะมีชื่อเสียงในเนเปิลส์ แต่พิซซ่าไม่ได้แพร่หลายไปทั่วอิตาลีในทันที จุดเปลี่ยนอยู่ที่การอพยพและสงคราม

จุดเริ่มต้นในอเมริกา

ผู้อพยพชาวอิตาลีนำพิซซ่าไปสู่อเมริกาในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ในปี 1905 เกนนาโร ลอมบาร์ดี (Gennaro Lombardi) เปิดร้านพิซซ่าแห่งแรกในนิวยอร์กซิตี้ กลายเป็นตำนานของพิซซ่าสไตล์อเมริกัน

สงครามโลกครั้งที่สอง: จุดเปลี่ยนสำคัญ

สงครามโลกครั้งที่สอง ทำให้พิซซ่ากลายเป็นที่รู้จักในวงกว้าง ทหารอเมริกันกว่า 150,000 นายถูกส่งไปประจำการในอิตาลีและได้ลิ้มรสพิซซ่า เมื่อสงครามสิ้นสุด ความทรงจำเกี่ยวกับพิซซ่ายังคงติดตัวพวกเขา ดีมานด์ออริกาโนเพิ่มขึ้นถึง 5,000% ระหว่างปี 1948 ถึง 1956

จากร้านเล็กสู่อุตสาหกรรม

ปี 1950 เป็นต้นมา บริษัทพิซซ่าอย่าง Pizza Hut (1958), Little Caesar’s (1959) และ Domino’s (1960) ถือกำเนิดขึ้น การพัฒนาที่สำคัญอีกอย่างคือ พิซซ่าแช่แข็ง และ ระบบส่งพิซซ่า ที่กลายเป็นมาตรฐานของอาหารจานด่วน

พิซซ่าในวันนี้: ความหลากหลายไร้ขีดจำกัด

หนึ่งในเหตุผลที่พิซซ่าแพร่หลายคือความสามารถในการปรับตัวเข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่น สหรัฐอเมริกากลายเป็นดินแดนแห่งพิซซ่าอย่างแท้จริงด้วยสไตล์ที่หลากหลาย ตั้งแต่แผ่นบางของนิวยอร์ก ไปจนถึงแผ่นลึกของชิคาโก

ความแปลกใหม่ยังเกิดขึ้นอีกในระดับโลก พิซซ่าฮาวาย ที่ใส่สับปะรดและแฮมถูกประดิษฐ์ขึ้นในแคนาดา ไม่ใช่ในฮาวาย ในโปแลนด์มีพิซซ่ารสชาติ “อินเดียน” ในญี่ปุ่นมี “เอลวิส พิซซ่า” ที่ใส่ทุกอย่าง

การเดินทางของพิซซ่าคือเรื่องราวของอาหารที่เกิดจากความยากจนในตรอกซอกซอยเนเปิลส์ สู่การเป็นอาหารยอดนิยมในทุกมุมโลก มันไม่ได้เป็นของอิตาลีตั้งแต่แรก แต่ถูกหล่อหลอมโดยการอพยพ สงคราม และการปรับตัวให้เข้ากับวัฒนธรรมท้องถิ่น เรื่องราวเหล่านี้ถูกอบรวมอยู่ในทุกชิ้นที่เรากินในทุกวันนี้